DẠY HỌC BẰNG SƠ ĐỒ TƯ DUY Ở MÔN NGỮ VĂN BẬC THPT

SỞ GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO SÓC TRĂNG

TRƯỜNG THPT MAI THANH THẾ

BÙI TUÝ PHƯỢNG

DẠY HỌC BẰNG SƠ ĐỒ TƯ DUY Ở MÔN NGỮ VĂN BẬC THPT

Ngã Năm – 2012

DẠY HỌC BẰNG SƠ ĐỒ TƯ DUY Ở MÔN NGỮ VĂN BẬC THPT

1. Khái niệm

Bản đồ tư duy (BĐTD) còn gọi là sơ đồ tư duy, lược đồ tư duy,… là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay một mạch kiến thức,… bằng cách kết hợp việc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực. Đặc biệt đây là một sơ đồ mở, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết chặt chẽ như bản đồ địa lí, có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ diễn đạt khác nhau, cùng một chủ đề nhưng mỗi người có thể “thể hiện” nó dưới dạng BĐTD theo một cách riêng, do đó việc lập BĐTD phát huy được tối đa khả năng sáng tạo của mỗi người.

2. Thực trạng

Không phải đến bây giờ việc sử dụng bản đồ tư duy vào quá trình dạy học mới được chú ý. Từ trước, việc dùng sơ đồ, bảng tóm tắt, tổng hợp đã được GV sử dụng trong quá trình dạy học, cụ thể là trong các bài dạy – học Ngữ văn.

Ngày nay, khi Tony Buzan, được xem là người sáng tạo ra phương pháp tư duy Mind Map (bản đồ tư duy), thì việc áp dụng nó vào dạy học được hệ thống hoàn chỉnh cả về lý thuyết lẫn thực hành.

Trong chuyên đề này, chúng tôi tổng hợp lại các dạng thức của sơ đồ tư duy và cách sử dụng nó trong việc dạy học ngữ văn.

3. Các dạng thức của sơ đồ tư duy

3.1. Các dạng sơ đồ

3.1.1. Sơ đồ các yếu tố trong tác phẩm

Không gian trong Chí Phèo

CHÍ PHÈO

3.1.2. Sơ đồ mối quan hệ giữa các nhân vật

3.1.3. Sơ đồ tính cách nhân vật

3.1.4. Sơ đồ tóm tắt cốt truyện

3.1.5. Sơ đồ các bước tóm tắt văn bản nghị luận

Sơ đồ khuyết cấu trúc văn bản nghị luận

3.2. Biểu bảng

3.2.1. Phát hiện thẩm mỹ

Tính dân tộc trong bài thơ Việt Bắc – Tố Hữu

3.2.2. Khái quát nội dung, nghệ thuật

Nhật kí trong tù– Hồ Chí Minh

4. Thực nghiệm sơ đồ tư duy dạy Chiếc thuyền ngoài xa, Ngữ văn 12

4.1. Kiểm tra bài cũ

Hoàn thành bảng sau:

4.2. Hoạt động triển khai bài mới

Cung cấp cho HS kiến thức trọng tâm của bài học

4.2.1. Giới thiệu chung

4.2.1.1. Tác giả

4.2.1.2. Tác phẩm

Tóm tắt cảnh ở tòa án huyện bằng sơ đồ (Bài tập này GV cho HS chuẩn bị bài ở nhà). GV gợi ý

4.2.2. Đọc hiểu văn bản

4.2.2.1. Làm việc nhóm cùng bàn: Tìm điểm sáng thẩm mĩ. Thời gian: 5 phút

Nhiệm vụ của em là tìm ra một số chi tiết miêu tả hình ảnh “chiếc thuyền” trong mắt Phùng khi nhìn ở xa và khi thuyền vào bờ. Tâm trạng của Phùng?

(Chú ý tránh lỗi ngữ pháp, chính tả)

4.2.2.2. Làm việc nhóm (mỗi nhóm 5 – 7 HS). Thời gian: 5 phút. GV giao nhiệm vụ cho HS, cụ thể:

- Nhóm: 1 – 2: Hoàn thành sơ đồ tính cách nhân vật người đàn bà hàng chài

- Nhóm 3 – 4: Tìm những chi tiết thể hiện sự nhận thức của Phùng về người đàn bà hàng chài. Từ đó nêu lên QNNT của nhà văn?

- Nhóm 5 - 6: Hoàn thành bảng sau:

4.3. Hoạt động củng cố kiến thức

So sánh phương diện nghệ thuật giữaNhững đứa con trong gia đình (Nguyễn Thi) và Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu)

5. Kết luận

5.1. Thực hiện bản đồ tư duy và dạy học trong đó có dạy học Ngữ văn là một việc làm khả thi, thực hiện tốt sẽ phát huy được một số ưu điểm sau đây:

- Từ những ngôn ngữ và hình ảnh sơ đồ được sử dụng sẽ giúp HS hiểu bài sâu hơn; củng cố, nhớ lâu kiến thức, rèn luyện năng lực khái quát, tổng hợp vấn đề, …

- Từ những từ khoa trên các sơ đồ, biểu bảng, học sinh tự lập trong cách diễn đạt, từ đó phát huy được năng lực tiếp thu văn bản một cách chủ động, sáng tạo, khách quan, … Khắc phục được hiện tượng thụ động trong tiếp nhận với những biểu hiện như đọc chép, chiếu chép hay học sinh tự chép từ những tài liệu có sẵn một cách máy móc, …

5.2. Tuy vậy, trên thực tế còn khá nhiều học sinh chưa quen với cách tiếp nhận bài giảng một cách chủ động, diễn đạt lủng củng, khả năng vận dụng thực hành còn thấp. Vấn đề này cần phải khắc phục triệt để và quyết liệt, liên tục, và cần có thời gian, ... 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Trần Đình Châu, Sử dụngBản đồ tư duy – một biện pháp hiệu quả hỗ trợ HS học tập môn toán, Tạp chí Giáo dục, kì 2, tháng 9-2009.

2. Trần Đình Châu, Đặng Thị Thu Thủy, Dạy tốt – học tốt các môn học bằng bản đổ tư duy, Nxb Giáo dục Việt Nam, 2011 .

3. Stella Cottrell, The study skills handbook (2nd edition), PalGrave Macmillian, 2003.

4. www.google.com.vn

Ý KIẾN NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ

1. Ý kiến nhận xét, đánh giá của tổ chuyên môn:

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

2. Ý kiến nhận xét, đánh giá của Hội đồng thi đua khen thưởng trường THPT Mai Thanh Thế:

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

Xếp loại: .......................................

                                                            Chủ tịch Hội đồng

                                                                                      Hiệu trưởng